• Uncategorized

Cửa biển cồn Ngao

Nhà văn Sơn Nam viết rằng “cửa biển Cung Hầu là do người Pháp viết trật chớ trước đó nhà Nguyễn đặt tên đơn vị hành chánh là Cồn Ngao” (*). Theo những cụ già xưa, sở dĩ dân kêu vùng này là Cồn Ngao vì nơi đây mọc lên cái cồn cát, nghêu về đặc rật. “Nghêu” đọc trại thành “ngao”.

Cách đây 32 năm, tôi 17 tuổi, “đi bạn” (giúp việc) cho ghe lưới ở xóm vàm Trà Vinh (ấp Vĩnh Bảo, xã Hòa Thuận, huyện Châu Thành, Trà Vinh). Từ xóm vàm, chúng tôi chèo ghe hoặc thả buồm một đoạn dài chừng 30km trên sông Cổ Chiên ra cửa biển Cung Hầu để đánh lưới. Sau mỗi buổi ra khơi, ghe thường tấp vô Cồn Ngao để bán cá, mua nước đá, gạo, mắm, muối dùng cho chuyến đi biển dài ngày.

Chuyện xưa nơi cửa biển

Từ vàm Trà Vinh, ghe ra biển bằng đường sông Cổ Chiên. Đoạn sông này mọc lên nhiều cồn như cồn Cò, cồn Phụng, cồn Lát… Khi đi qua cù lao Long Hòa (thuộc hai xã Hòa Minh và Long Hòa của huyện Châu Thành), sông Cổ Chiên tách làm hai cửa đổ ra biển. Cửa trên qua Khâu Băng (huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre) là Cổ Chiên, cửa dưới đi ngang Bến Đáy (huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh) là Cung Hầu.

Nhưng người dân nơi đây, trừ những bậc cao niên, ít ai biết cái tên Cung Hầu, hầu hết chỉ biết có Cồn Ngao – một vùng đất cách Bến Đáy chừng 10km chạy dài theo mé biển, “trán” nhô ra biển, thân nối với đất liền thuộc ấp Chợ (xã Hiệp Thạnh, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh).
Những năm 1980, khi chúng tôi ghé Cồn Ngao, lên bãi cát lội bộ quả là nghêu đặc rật dưới bàn chân. Con nghêu bự bằng nửa bàn tay, chỉ cần moi cát lượm lên, tách vỏ nặn chanh vô là có món “nghêu tái chanh” ngon lành. Lúc đó nghêu rẻ rề, ít ai thèm ăn bởi có các loại cá khác ngon hơn như cá phèn, cá chét, cá gún, cá ngác, cá gộc…, đem bán cũng bán mắc tiền hơn.

Ở sát cửa biển Cung Hầu có một chợ mua bán cá tôm, người dân thường gọi chợ Bến Đáy (thị trấn Mỹ Long, huyện Cầu Ngang). Hồi đó bờ biển còn hoang sơ lắm, thưa thớt mấy nóc nhà, bãi cát chạy dài hơn 50km từ Bến Đáy tới tận Nhà Mát, Ba Động bên xã Trường Long Hòa (huyện Duyên Hải). Ngoài biển nhìn vô có thể thấy những động cát cao dựng đứng như bức tường thành chắn sóng gió.

Chợ Bến Đáy bên bờ biển, ghe lưới cứ tấp vô bãi là có mấy bà bạn hàng lội nước ngập tới bụng leo lên ghe mua cá. Từ biển xa, ban ngày ghe lưới thường nhắm hướng chợ là những mái nhà tôn trắng lóa. Ban đêm nhìn theo ánh đèn dầu đỏ loẹt để nhắm hướng. Cả khi gặp dông bão, Bến Đáy cũng là nơi đầu tiên ghe biển tấp vô chờ trời yên biển lặng.

Bất cứ ghe lưới nào, từ Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, thậm chí tuốt miệt Bà Rịa – Vũng Tàu, khi đi qua cửa Cung Hầu cũng đều biết và đều ghé Bến Đáy. Hồi đó Bến Đáy còn nổi tiếng bởi câu truyền miệng “cà rỡn” của đám ghe lưới: “Con gái Bến Đáy đái ra lửa” (người Nam bộ phát âm “đáy” và “đái” giống nhau).

Chuyện là vào ban đêm nước biển có độ mặn cao, khi ghe tàu chạy qua thường tạo sóng phát ra ánh sáng xanh giống như nẹt lửa. Đám đàn ông thường đứng trên be ghe “tè” xuống biển. Hai thứ nước có độ mặn và “đạm” cao gặp nhau tạo thành một vệt sáng xanh kéo dài ngó rất ấn tượng. Chuyện “đái ra lửa” lại được gán ghép cho mấy chị để chọc ghẹo mua vui.

Lễ hội cúng biển


“Bến Đáy còn nổi tiếng bởi nghề đóng đáy hàng khơi. Có lẽ vì vậy mà người dân kêu “bến đáy”, riết quen miệng rồi chết tên luôn – ông Lâm Hoàng Tâm, một “trưởng lão” trong nghề đóng đáy hàng khơi ở thị trấn Mỹ Long, huyện Cầu Ngang, nhớ lại – Nằm sát cửa biển, luồng lạch nhiều, vùng này cá tôm dồi dào, người dân dựng cọc, bên dưới giăng lưới đáy đón luồng tôm cá theo dòng chảy. Sau mỗi con nước ròng, đáy được kéo lên, tôm cá dính lưới được chở về chợ bán. Hồi đó hễ nhà nào có “miệng đáy” là thuộc hàng khá giả, cất nhà tường, ghe bự năm sáu chiếc. Dân Bến Đáy phần lớn sống bằng nghề làm đáy. Cả trăm miệng đáy giăng hàng hàng lớp lớp, bắt đầu từ cửa Cung Hầu dài ra xa khơi tới Hàng Thùng, Ba Động”.

Ông Nguyễn Văn Lùng (70 tuổi) sinh ra và lớn lên ở Bến Đáy, hiện là chánh bái ban quản trị miếu Bà Chúa Xứ thị trấn Mỹ Long, hồi tưởng: “Năm 1917, ở ngay cửa biển Cung Hầu này đã xảy ra những chuyện không thể nào quên. Ông nội tui kể năm đó nhiều người dân ra đóng đáy bị cá mập ăn thịt. Lúc đóng đáy xong, thợ đáy buộc dây quanh bụng chờ bạn trên chòi đáy kéo lên. Khi thợ đáy được kéo lên mặt biển, ban đêm thân hình phát sáng, đó chính là tín hiệu báo cho lũ cá mập có mồi ngon, chúng rượt theo táp gọn.

Năm nào cũng có vài người mắc nạn khiến dân tình rất đỗi hoang mang, lo sợ. Năm 1919 có ông Cao Văn Phòng, dân kỳ cựu trong nghề đáy hàng khơi, đứng ra làm lễ cúng biển tại cửa Cung Hầu này. Ở chỗ bãi cát Bến Đáy ngày nay, ông lập một bàn hương án với lễ vật, tế lễ xong thả một bè chuối trên có hình nhân nghề đáy và một con heo – vật tế – ra biển. Bà con hướng ra cửa Cung Hầu van vái đức Ông Nam Hải (theo tập tục lâu đời của ngư dân miền biển, cá ông hay cá voi được tôn thờ vì đây là loài cá thường cứu ngư dân gặp nạn trên biển – NV) cầu xin được sóng lặng biển êm, tai qua nạn khỏi để ngư dân yên tâm ra biển.

Sau lễ cúng biển năm đó, số vụ cá mập tấn công không còn như trước và cũng không còn cảnh chết chóc nữa. Từ đó về sau, cứ tới ngày 10-5 âm lịch hằng năm, người dân Cung Hầu lại tổ chức lễ hội cúng biển hết sức long trọng, coi như ngày tổ nghiệp của người đi biển. Tết Nguyên đán có thể ghe biển không về chớ ngày cúng biển dứt khoát không ai vắng mặt”.

Cũng theo ông Lùng, năm 1922 người dân góp tiền xây dựng miếu cách chỗ cúng biển vài chục mét, bây giờ là miếu Bà Chúa Xứ, nơi tổ chức lễ cúng biển hằng năm. Ông Lùng kể: “Mỗi lần cúng biển, hàng ngàn người tứ xứ tụ về đây vui chơi, có gánh hát từ Sài Gòn về hát… Ngày sau là lễ Nghinh Ông, hàng trăm chiếc ghe rần rần ra biển, tới khi thấy “ông lên vọi” (cá voi phun nước) là biết “ông” chứng.

Pháp sư làm lễ, rước “ông” và vong linh những người khuất mặt khuất mày, chết trôi chết nổi cùng về ăn uống, vui chơi…”. Theo ông Huỳnh Bê – trưởng Phòng văn hóa – thông tin huyện Cầu Ngang, ngày nay lễ cúng biển được coi là lễ hội dân gian, tổ chức long trọng ở vùng biển này.

Rừng bần xanh ngắt một màu

Trở lại Cồn Ngao vào một ngày giữa tháng 9 vừa qua, chúng tôi xuất phát từ vàm Lầu ở xã Mỹ Long Bắc, cách Bến Đáy 2km, đi ghe ngang cồn Lát ra cửa biển Cung Hầu như hồi trước thường đi. Hai bên bờ khi xưa là bãi cát, nay phủ xanh rừng bần. Bến Đáy khi đó trống trơn, nhà cửa trong xóm phơi mình trước biển, nay được bao bọc trong dải rừng bần xanh ngắt.

Trước đây từ cửa Cung Hầu chỉ cần tấp ghe vô là tới chợ Bến Đáy, bây giờ phải chờ nước lớn mới vô được, nhưng phải len lỏi qua rừng bần dày kịt dài cả cây số. Đi giữa rừng bần, nhánh bần giao nhau nhìn ra biển như cái cổng chào màu xanh tươi mát. Dấu hiệu cho biết Bến Đáy nay là cột ăngten bưu điện ló khỏi ngọn bần. Người đi biển bây giờ muốn tìm hướng vào bờ vào ban đêm chắc sẽ theo ánh đèn chớp tắt của ngọn ăngten đó.

Qua khỏi Bến Đáy chừng một cây số nữa, giữa luồng nước chảy cửa Cung Hầu là cồn Nạng. Tôi không khỏi bất ngờ vì khu rừng bần dày đặc trên cồn, ngày trước chỉ là cái đụn cát trọc lóc giữa dòng, không có chút cây cối nào. Bây giờ trên cồn Nạng chẳng những rừng bần mọc dày như tóc mà còn lan ra hướng biển đang được đất bồi. Bần được trồng chăm chút hàng hàng lớp lớp, bên trong là bần già, chạy dần ra bãi là bần trẻ rồi tới lớp bần non mới trồng chừng sáu tháng.

Trên đường về, ghe chúng tôi đi theo lạch nước giữa Cồn Ngao và bờ biển Mỹ Long hướng về Bến Đáy, hai bên là rừng bần. Cái cảm giác trống lốc trên đầu trước gió biển ngày trước không còn, thay vào đó là sự ấm áp chở che. Giống như đi xe gắn máy mà có đội nón bảo hiểm vậy!  (Trích:Tuổi Trẻ)

You may also like...